اهمیت ویتامین ها در تغذیه طیور

ویتامین ها ترکیبات آلی هستند که عمدتا سلول های بدن قادر به ساختن آنها نیستند و برای زنده ماندن،رشد و تولید تخم مرغ ضروری هستند،میزان نیاز طیور به این مواد کم است ولی وقتی جیره از نظر ویتامین ها کمبود داشته باشند عوارض ناشی از کمبود بروز خواهد کرد.
به طور کلی تمامی ویتامین ها در صنعت دام،طیور و آبزیان به طور مصنوعی ساخته می شوند و به صورت متنوع ارائه می گردند که می توان کمبود ویتامین ها در جیره را به واسطه این ویتامین های سنتتیک برطرف کرد.
برخی از ویتامین ها مانند ويتامين های B و K توسط باکتري های مفيد در روده بزرگ ساخته مي شوند و همچنین 
ویتامین  Dتوسط تابش اشعه خورشید بر پوست به وجود می آید.
موادغذایی که در جیره ها استفاده میشوند دارای تمامی ویتامین ها نیستند.
ویتامین ها در بسیاری از فرآیندهای متابولیکی و بیوشیمیایی بدن نقش دارند و در تنظیم فعالیت آنزیم ها و هورمون ها موثر هستند.
عدم تامین ویتامین ها منجر به عوارض مختلفی از جمله کاهش عملکرد،بیماری های متعدد مانند تورم پوست،افزایش رنگدانه های پوست،رشد ضعیف پرها و اسهال،تورم موکوسی دستگاه گوارش،تحلیل ماهیچه ها و کوری در جوجه ها و حتی مرگ طیور 
می شود.
ویتامین ها نقش بسزایی در تقویت سیستم ایمنی،حفظ سلامت پوست و پرها،بهبود عملکرد تولید تخم مرغ و بهبود رشد طیور دارند.
13 ویتامین وجود دارد که بیشتر اوقات برای حیوان ضروری در نظر گرفته می شوند.
این ویتامین ها در مقادیر و نسبت های متفاوتی در مواد خوراکی وجود دارند.
_ویتامین های محلول در چربی(A,D,E,K)
 ویتامین های محلول در چربی می توانند در مخازن چربی بدن ذخیره شوند،همه ویتامین های محلول در چربی به مقداری چربی برای متابولیسم نیاز دارند.
آنها اغلب در گیاهان به صورت پیش ویتامین وجود دارند که در بدن حیوان به سرعت به ویتامین حقیقی تبدیل می شوند و مقادیر مازاد آنها از راه مدفوع دفع می گردد.

ویتامین های محلول در چربی:
ویتامین :A
پیش ساز آن کاروتن در مقادیر زیاد در سلسله گیاهان،به ویژه گیاهان سبز برگ دار،پودر یونجه و ذرت زرد یافت می شود.
کاروتن به ویتامین A  تبدیل می شود که می تواند در بدن و به ویژه در کبد ذخیره شود.
فعالیت ویتامین A به صورت واحد بین المللی بیان می شود و سطح پیشنهادی آن در جیره ها از 6000 واحد بین المللی برای پرندگان بالغ تا 15000 واحد بین المللی برای جوجه های جوان متغیر است.
چنانچه جیره حاوی سطوح نا کافی از ویتامین A  باشد،علائم کمبود آن در سن 20 روزگی شروع به نمود خواهند کرد.

پرنده ها ضعیف و لاغر می شوند و پر های ژولیده و راه رفتن نا منظم خواهند داشت،با ادامه این شرایط چشم ها ملتهب می شوند (گزروفتالمیا) ( Xerophthalmia)  و بینی ترشحات آبکی پیدا می کند.
ویتامین A دارای خواص آنتی اکسیدانی است و اغلب برای جلوگیری از اکسیداسیون به جیره های حاوی چربی بالا اضافه می شود.
ویتامین :D
شکل های مختلفی از ویتامین D  وجود دارد که مهم ترین آن ها برای طیور ویتامین D3 است.
این ویتامین به جذب کلسیم و فسفر از دستگاه گوارش کمک می کند و از این رو مقادیر این مواد معدنی را برای توسعه استخوان و پوسته تخم مرغ افزایش می دهد.
برآورد می شود که برای سنتز مقادیر کافی از ویتامین D نیاز است که پرنده ها تنها به مدت 15 دقیقه در روز در معرض نورخورشید قرار بگیرند،وقتی که حیوانات در محیط در بسته نگهداری می شوند این امر میسر نخواهد بود و پرنده باید ویتامین D را از طریق جیره دریافت کند.
ویتامین D نیز بر حسب واحد بین المللی اندازه گیری می شود و سطح توصیه معمول آن 1500 تا 3500 واحد بین المللی است.
علامت معمول کمبود ویتامین D بروز ریکتز(Rickets) است که بر اثر کلسیمی شدن ناکافی اتفاق می افتد.منقار و استخوان ها نرم و لاستیک مانند و برجستگی های مهره مانند در محل اتصال دنده ها به ستون فقرات نمایان می شود.
در حیوانات بالغ پوسته تخم مرغ نازک می شود،جوجه در آوری کاهش پیدا می کند و ممکن است تولید تخم مرغ به طور کامل متوقف شود.
ویتامین :E
ویتامین E برای فعالیت مناسب سلول ها و تولید خون ضروری و بخشی از سیستم آنزیمی بدن حیوانات است و به علاوه این ویتامین یک آنتی اکسیدان قوی است.
این ویتامین اغلب به منظور جلوگیری از اکسیداسیون به جیره های حاوی چربی بالا افزوده می شود.
برخی از اعمال ویتامین E می تواند توسط سلنیوم و دیگر آنتی اکسیدان ها و اسید های آمینه متیونین و سیستئین انجام شود.
معمولا در سطوح بین 1000 تا 2000 واحد بین المللی در کیلوگرم به جیره ها اضافه می شود.
این ویتامین در شرایط عادی پایدار است اما در حضور چربی های غیراشباع به سرعت تخریب می شود.
سه اختلال زیر را می توان به کمبود ویتامین E نسبت داد:
_انسفالومالاشیا(Encephalomalocia)
_تراوش آب زیر پوستی ((Exudativediathesis
_تحلیل عضلانی(Musculardystrophy)
لازم به ذکر است که یک سری تغییرات جیره ای،مستقل از ویتامین E می تواند از هر یک از این اختلالات یا بیماری ها جلوگیری کند بدون آنکه بر دیگری تاثیر داشته باشد.
برای مثال:آنتی اکسیدان های سنتتیک از انسفالومالاشیا،سلنیوم از تراوش آب زیر پوستی و سیستئین از تحلیل عضلانی جلوگیری می کند.
ویتامین K:

ویتامین k،ویتامین ضد خونریزی،برای سنتز پروترومبین موردنیاز است.
باکتری های دستگاه گوارش می توانند مقادیر کافی از ویتامین k برای تامین نیاز بدن تولید کنند اما هنگام تغذیه محصولات عصاره گیری شده با حلال مانند کنجاله سویا یا دانه های کپک زده این اتفاق نخواهد افتاد.
از این رو اغلب این ویتامین در سطوح 2 تا 4 میلی گرم در کیلوگرم به جیره های طیور اضافه می شود.
در صورت کمبود این ویتامین باعث بروز عارضه هموراژیک (Hemorrhagicsyndrome) در جوجه ها می شود و خونریزی های زیادی تقریبا در همه نقاط بدن به ویژه بال ها و پرها بروز می کند.

_ویتامین های محلول در آب:(ویتامین های گروهB ، ویتامین C)
حیوانات قادر به ذخیره ویتامین های محلول در آب نیستند و باید آنها را به صورت روزانه از طریق جیره خود دریافت کنند.
ویتامین های محلول در آب به طور عمده برای متابولیسم انرژی مورد نیاز هستند،اگر چه به طور فزاینده ای معلوم می شود که این ویتامین ها در متابولیسم پروتئین نیز نقش دارند.
وقتی که ویتامین های محلول در آب در مقادیر بالاتر از نیاز در جیره وجود دارند،از طریق ادرار دفع می شوند،به جز ویتامین .B12

ویتامین B1 (تیامین) : برای تحریک اشتها و تشکیل برخی از آنزیم های گوارشی ضروری است.این ویتامین تقریبا به فراوانی در غلات و پودر یونجه یافت می شود.
محصولات حاوی تیامیناز می توانند منجر به کمبود ویتامین B1 شوند.
علائم کمبود این ویتامین در پلی نوریت(Polyneuritis) که به شکل خواب آلودگی و لرزش سر بروز می کند به اوج خود می رسد.

 ویتامین B2 (ریبوفلاوین)  : بخشی از یکی از مهم ترین کمپلکس های آنزیمی است که احتمالا همه سلول های زنده به آن نیاز دارند.
این ویتامین در سطح 3 میلی گرم در کیلوگرم به جیره مرغ های بالغ و در سطح 6 میلی گرم در کیلوگرم به جیره جوجه های در حال رشد اضافه می شود.
جیره مواجه با کمبود ریبوفلاوین منجر به پیچ خوردگی و فلجی کلاسیک پنجه پا می شود.
پرندگان حساسیت شدیدی به کمبود ریبوفلاوین دارند و علائم کمبود آن به طور معمول در شرایط تجاری بروز می کند.

ویتامین B3(نیاسین): در متبولیسم انرژی و پروتئین اهمیت دارد. حیوان  قادر است نیاسین را از اسیدآمینه تریپتوفان بسازد اما کارایی آن بالا نیست.
تحقیقات انجام شده روی طیور پیشنهاد می کند که ممکن است این ویتامین در فعالیت تولید مثلی نقش داشته باشد.
پرندگان جوان 50 میلی گرم در کیلوگرم و پرندگان بالغ 20 میلی گرم در کیلوگرم از این ویتامین نیاز دارند.

جیره های مواجه با کمبود نیاسین تنها باعث کاهش نرخ رشد و یک عارضه مشخص به نام زبان سیاه (Black tongue) 
می شوند.

ویتامین B5(اسید پانتوتنیک): در تشکیل پروتئین ها،متابولیسم انرژی و پروتئین و تولیدمثل دخالت دارد.
این ویتامین تا حدودی ناپایدار است و در دانه های غلات،فرآورده های لبنی و پودر یونجه وجود دارد.
نیاز آن در پرنده های جوان 12 میلی گرم در کیلوگرم است.
پرنده های بالغ نیاز کمتری دارند که در حدود 4 میلی گرم در کیلوگرم است.
کمبود این ویتامین باعث توقف رشد و افزایش ضریب تبدیل خوراک در جوجه های گوشتی و کاهش تولید و جوجه درآوری در مرغ های تخمگذار و مرغ های مادر می شود.
رشد ضعیف و پرهای ژولیده و شکننده و نیز پروسیس(Prosis) و مرگ و میر در جوجه ها مشاهده می شود.
هیدروسفالی(Hydrocephalus) که همان تجمع مایعات در مغز است و بی رنگ شدن پرها از دیگر مشکلات احتمالی هستند.

  ویتامین B6 (پیریدوکسین) : در متابولیسم پروتئین،کربوهیدرات و چربی نقش ایفا می کند و بخشی از آنزیم های مختلف و شل کننده عضلات است.
این ویتامین در سطح 2 تا 4 میلی گرم در کیلوگرم به جیره ها اضافه می شود.
کمبود آن منجر به وقوع دامنه گسترده ای از علائم شامل رشد ضعیف،از دست دادن وزن،پرهای ژولیده و کاهش اشتها می شود و با ادامه این روند علائم پیشرفته ای شامل ضعف شدید،آویزان شدن پرها و گذاشتن سر روی زمین آشکار می شود.
این علائم با چرت زدن و تشنج منجر به مرگ ادامه پیدا می کند.
مرگ و میر جنینی در هفته دوم دوره جوجه کشی اتفاق می افتد.

ویتامین B7 (بیوتین) : به مقادیر قابل توجهی در همه مواد خوراکی وجود دارد ولی متاسفانه تنها نیمی از  آن برای پرنده قابل دسترس است.
این ویتامین در سویا و پودر یونجه یافت می شود،معمولا در سطح بین 0.1 تا 0.25 میلی گرم در کیلوگرم به خوراک اضافه می شود.علائم بالینی کمبود بیوتین عبارتند از کاهش اشتها،رشد ضعیف،پرهای شکننده،پوست فلسی و مرگ و میر بالا است.
بیوتین در عارضه کبد و کلیه چرب(Fatty liver and kidney syndrome) نیز دخالت دارد که گاهی باعث تا 30 درصد تلفات در جوجه های مواجه با کمبود بیوتین می شود،ممکن است مایکوتوکسین ها(سموم تولیدی کپک ها و قارچ ها) با متابولیسم روده ای بیوتین تداخل کنند.
 ویتامینB9  )اسید فولیک(  :جیره های معمول به ندرت کمبود اسید فولیک دارند و در حالت عادی تنها 0.5 تا 1 میلی گرم در کیلوگرم از آن به جیره اضافه می شود.
این ویتامین در رشد،تشکیل ماهیچه و تشکیل پرها نقش دارند.
علائم کمبود آن عبارتند از نرخ رشد پایین،رشد ضعیف پر و کم خونی است.

به صورت کاهش در شمار گلبول های قرمز همراه با افزایش اندازه سلول و کاهش سطح هموگلوبین بروز می کند.
همچنین با توجه به نقشی که اسید فولیک در تشکیل پر ایفا می کند،کمبود آن در طیور باعث کاهش رنگیزه های پر می شود،در مرغ های مادر در مواجهه با کمبود اسید فولیک تولید و جوجه درآوری کاهش می یابد و اختلالاتی در تشکیل جنین به ویژه در نواحی نوک و ران روی می دهد.

ویتامین B12(کوبالامین) :در سنتز پروتئین های بدن دخالت دارد.این ویتامین تقریبا به طور کامل در خوراک های دارای منشا حیوانی و ماهی وجود دارد و از این نظر که تنها توسط میکروارگانیسم ها ساخته می شود منحصر به فرد است.
سنتز B12 توسط میکروارگانیسم ها به وجود یک منبع کبالت در جیره وابسته است.با وجود ساخت این ترکیب در دستگاه گوارش پرندگان،مقادیر آن خیلی پایین است و بنابراین جیره ها با سطوح 0.01 تا 0.03 میلی گرم در کیلوگرم از آن مکمل می شوند.
فضولات پرنده منبع مناسبی از B12  هستند. بنابراین پرنده های نگهداری شده در قفس بیشتر با احتمال کمبود آن مواجه هستند.کمبود ویتامین B12  موجب کاهش مصرف خوراک،افزایش ضریب تبدیل خوراک و افت افزایش وزن بدن در جوجه های در حال رشد می شود.
کمبود این ویتامین در گله های تخمگذار موجب کاهش تولید و وزن تخم مرغ و در گله های مادر منجر به کاهش جوجه درآوری به علت مرگ و میر جنینی در حدود روز 17 دوره جوجه کشی می شود.

کولین: پرنده قادر به سنتز کولین است اما سویه های امروزی به مکمل کردن سطوح اضافی آن هم نیاز دارند.
کولین که قبلا با نام ویتامین B4 شناخته میشد یک افزودنی خوراکی ضروری است که در سال 1849 در صفرای گاو شناسایی شد و استفاده از آن به عنوان یک مکمل تغذیه ای از سال 1930 رواج یافته است.
نقش های کولین در بدن طیور به شرح زیر است:
_ به عنوان جزئی از فسفولپیدها
_جلوگیری از پروزیس در جوجه های گوشتی
_ متابولیسم چربی در کبد_جلوگیری از تجمع غیر طبیعی چربی
_به عنوان پیش ساز استیل کولین،عامل انتقال ضربان ها در سیستم عصبی سمپاتیک.

در مرغ های تخمگذار،کولین برای تشکیل فسفولپید لیستین از اجزای تشکیل دهنده زرده استفاده می شود.
عواملی مانند سن،مصرف خوراک،سطح پروتئین و یا سطح متیونین جیره نیاز کولین مرغ ها را تحت تاثیر قرار می دهد.
وقتی که جیره سطح پروتئین پایینی دارد و یا سطح کل اسیدهای آمینه گوگرددار آن حاشیه ای است،پاسخ به هر دو مکمل متیونین و کولین روی می دهد.

 ویتامین )Cآسکوربیک اسید( :در کلیه پرندگان بیوسنتز می شود و ساخت آن تحت اثر منفی عوامل تنش زا قرار می گیرد.
مشخص شده است که سطوح بالای آن مرگ و میر ناشی از کمبود ویتامین E و سلنیوم را کاهش می دهد.

این ویتامین علائم تنش ،مخصوصا تنش گرمایی را با تولید گلوکو کورتیکوئید ها کاهش می دهد.
کاهش سطح هموگلوبین در پرنده های آلوده به کوکسیدیوز با افزایش سطح استفاده از ویتامین C قابل پیشگیری است.