استرس گرمایی در طیور

استرس گرمایی طیور (Heat Stress) چیست و چه زمانی رخ می‌دهد؟

در واقع استرس گرمایی یا تنش گرمایی پاسخ پرنده به افزایش بیش از حد دمای محیط است.استرس گرمایی مرغ(HS )،زمانی رخ می دهد که دمای مرکزی بدن مرغ به دلیل اتلاف حرارت،ضعیف شده و توان مقابله با گرما را به مرور زمان از دست می دهد.
در تنش گرمایی دما و رطوبت نقش مهمی دارند.در فصل تابستان دمای ایده آل پرورش در طیور 24 الی 26 درجه سانتی گراد گزارش شده است.
در مکان هایی که دمای بالاتری از ۲۵ درجه سانتی گراد دارند، طیور سعی می‌کنند با تبخیر آب بدن، باز کردن بال ها و باز کردن دهان خود را خنک کنند. این کار ها سبب از دست دادن آب بدن نیز می‌شود. بهتر است در چنین شرایطی برای تامین نیاز به آب طیور، آب خنک تری را به آنها بدهید.
با افزایش هر 1 درجه سانتی گرادی دمای محیط ( 32 الی 34 درجه سانتی گراد)، 15-20 درصد وزن بدن و 5 درصد مصرف خوراک کاهش می یابد.
زمانی که درجه حرارت محیط به بالای 35 درجه سانتی گراد می رسد جوجه ها در حقیقت وارد استرس گرمایی شده اند.
جوجه ها در شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب، حساس هستند و در خطر گرم شدن بیش از حد هستند. از آنجایی که جوجه ها دمای بدن بالایی دارند و غدد عرق ندارند، برای آزاد کردن گرما از بدن خود به نفس نفس زدن متکی هستند. استرس گرمایی یکی از مشکلات مطرح در صنعت طیور است که سبب له له زدن پرنده، تضعیف سیستم ایمنی، اختلالات تنفسی، الکترولیتی و در نهایت مرگ میشود.
این شکل در واقع به ارتباط درجه حرارت محیط،میزان تابش و رابطه این دو برمی گردد:

تنظیم درجه حرارت بدن جوجه ها از دو طریق صورت می گیرد:
دفع حرارت محسوس و غیر محسوس.
در دمای بین 13 تا 25 درجه سانتی گراد دفع حرارت محسوس رخ داده که ممکن است از طریق همرفتی و یا تشعشع به هوای محیط صورت پذیرد.
زمانی که درجه حرارت به بالای 30 درجه سانتی گراد افزایش می یابد دفع گرما از طریق نامحسوس رخ داده که این امر از طریق تبخیر آب از سطح شش ها و یا له له زدن مرغ و افزایش نرخ تنفسی صورت می گیرد.
ارتباط بین دو راه از دست دادن  گرما و درجه حرارت محیط زیست در جدول زیر نشان داده شده است.

 نفس نفس زدن اجازه می دهد که پرنده کنترل درجه حرارت بدن خود را از طریق تبخیر آب از سطح دستگاه تنفسی و کیسه های هوایی انجام دهد که این عمل همراه با صرف و هدر رفت انرژی خواهد بود.
در شرایط رطوبت بالا نفس نفس زدن دارای تاثیر و بازدهی کمتری می باشد.
در مکان هایی که درجه حرارت بالا بوده و این شرایط برای مدت طولانی در سالن حاکم باشد و از طرف دیگر رطوبت نیز همراه با دما بالا باشد،نفس نفس زدن ممکن است جهت کنترل دمای بدن نامناسب باشد این شرایط همان استرس حرارتی می اشد که بر جوجه ها حاکم است.
زمانی که جوجه وارد شرایط استرس گرمایی می شود درجه حرارت وارد شده به محیط از جانب پرنده افزایش پیدا کرده،و از طرف دیگر نرخ پمپاژ قلب و میزان متابولیسم همزمان با آن بالا می رود،طی این شرایط میزان اکسیژن خون کاهش پیدا می کند.
این عوامل یا به عبارت دیگر استرس فیزیولوژیکی ناشی از این عوامل و اثر متقابل آن ها می تواند کشنده باشد.
اگر پرنده در حال نفس نفس زدن مشاهده گردد این امر می تواند نشان دهنده این باشد که دمای سالن و یا محیط خارج از سالن بالا بوده و یکنواختی پخش هوا بر هم خورده است.
 

 

درمراحل اولیه استرس گرمایی جوجه توصیه می گردد اقدامات زیر صورت پذیرد:

1) استفاده از محلول الکترولیت و ویتامین: مقادیر ویتامین ها به ویژه ویتامین C  را افزایش دهید.اضافه کردن مکمل های الکترولیت و ویتامین در آب آشامیدنی به حفظ مواد معدنی در بدن پرندگان و در نتیجه تصحیح تعادل اسید و باز کمک می کند،حتی اضافه کردن ویتامین E در جیره، اثر مفیدی در جوجه ها دارد. 

2) در شرایط استرس گرمایی بهتر است که میزان پروتئین دریافتی طیور را کاهش داد،زیرا هضم و جذب پروتئین در بدن گرمای بیشتری نسبت به کربوهدرات ها ازاد میکند. همچنین میتوان به جیره طیور گرما زده تریپتوفان اضافه کرد. مواد معدنی مثل روی و کروم نیز در کاهش استرس گرمایی طیور تأثیرگذار می باشد.

3) مه‌ پاش ها: برای خنک کردن سالن مرغداری میتوان از پدهای سلولزی نیز استفاده کرد.

4) تهویه هوای سالن: برای ایجاد جریان هوای بیشتر و پایین آوردن دمای سالن، فن‌های بیشتر روشن  شود.

5) تغذیه مناسب جهت پیشگیری از گرمازدگی طیور

همچنین در زمان تنش گرمایی در طیور میتوان با اضافه کردن ترکیباتی همچون کلرید کلسیم، بی کربنات سدیم، کلرید سدیم، کلرید پتاسیم و … به آب یا دان پرنده سبب کاهش حرارت بدن پرنده شد.

در مکان هایی که دمای بالاتری از ۲۵ درجه سانتی گراد دارند، طیور سعی می‌کنند با تبخیر آب بدن، باز کردن بال ها و باز کردن دهان خود را خنک کنند. این کار ها سبب از دست دادن آب بدن نیز می‌شود. بهتر است در چنین شرایطی برای تامین نیاز به آب طیور، آب خنک تری را به آنها بدهید.

راهکارهایی جهت کاهش استرس گرمایی:
_کاهش تراکم گله
_ خنک نگه داشتن پرنده ها
_افزایش جریان هوا در بالای سر پرنده به دو متر بر ثانیه
_کاهش تاثیرات گرمای تابشی از جانب خورشید
_کاهش اثرات افزایش درجه حرارت 
_ مدیریت غذا دادن
علائم استرس گرمایی طیور چیست؟
•    علائمی مثل کم تحرکی
•    جمع شدن در کنار دیوارها
•    فاصله گرفتن از مادر مصنوعی یا منبع حرارتی
•    تجمع در کنار آبخوری ها
•    باز کردن بال ها
•    ایستادن در حالت قوز کرده
•    له له زدن
•    کاهش اشتها
•    مصرف زیاد آب

نکاتی برای تغذیه طیور در هوای گرم:
در طول هوای گرم،نیاز پرندگان به مواد مغذی ممکن است به دلیل کاهش مصرف خوراک و تغییر متابولیسم تغییر کند،هر تکنیک مدیریتی که مصرف مواد مغذی را در طول استرس گرمایی افزایش دهد،افت راندمان تولید را به حداقل می رساند.
پروتئین: سطح پروتئین کافی باید برای حمایت از عملکردهای ضروری بدن با به حداقل رساندن تجزیه عضلات حفظ شود.
اطمینان حاصل کنید از منابع پروتئینی با کیفیت بالا و به راحتی قابل هضم استفاده شود و سطح اسیدهای امینه ضروری را افزایش دهید وهمچنین قابلیت هضم اسیدهای آمینه افزایش یابد.
ویتامین ها ومواد معدنی: ویتامین ها و مواد معدنی نقش مهمی در حمایت از سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو دارند.برای مقابله با کمبودهای ناشی از استرس گرمایی،سطح ویتامین های  D B ,E ,C, کمپلکس و همچنین مواد معدنی مانند سلنیوم و روی را در خوراک باید افزایش یابد.
انرژی:هوای گرم،مصرف خوراک را در طیور کاهش می دهد که این امر می تواند منجر به دریافت ناکافی مواد مغذی شود.به منظور جبران کاهش مصرف خوراک چگالی انرژی جیره باید افزایش پیدا کند.
چربی ها حاوی انرژی بیشتری هستند و قابلیت هضم بیشتری هم دارند،بنابراین حرارت کمتری در طول تغذیه تولید می کنند.
 

استرس گرمایی به دو نوع تقسیم می شود:
تنش گرمایی حاد که با قرارگیری کوتاه مدت در دمای بالا مشخص می شود.
تنش گرمایی مزمن که قرارگیری طولانی مدت در معرض دمای بالا را شامل می شود.
برخی مطالعات نشان می‌دهند، در برخی شرایط، طیور تا حدی می‌توانند با استرس گرمایی حاد کنار بیایند. با این حال، در بلند مدت، مکانیسم‌های جبرانی بدن برای حفظ سلامت و عملکرد کافی نیستند و پرنده دچار مشکل می‌شود.

نتیجه گیری:
استرس گرمایی نتیجه تنظیم حرارت ناموفق در طیور است، زیرا میزان گرمای جذب یا تولید شده توسط بدن آنها بیشتر از دفع گرما است.در واقع استرس گرمایی یا تنش گرمایی مرغ پاسخ پرنده به افزایش بیش از حد دمای محیط است.تعادل دمای محیط مرغداری در فصول مختلف برای سنین متفاوت جوجه از اهمیت ویژه برخوردار است.پس در نتیجه در فصول گرم می‌توان از مواد خوراکی با محتوای پروتئینی کمتر استفاده کرد و همچنین طبق بررسی برخی از محققین افزودن 5% چربی جیره کمک به کاهش اثرات مضر استرس حرارتی در محدوده دمایی 29 الی 36 درجه سانتی گراد و بهبود سلامت پرنده می شود. این امر به کاهش تولید گرمای متابولیک در بدن پرندگان کمک می‌کند. همچنین، می‌توان از خوراک‌هایی با سطوح بالایی از ویتامین‌ها و مواد معدنی استفاده کرد که باعث تقویت سیستم ایمنی بدن پرندگان در برابر تنش گرمایی می‌گردد.